5 Ocak Tarihte Bugün Öne Çıkan Gelişmeler
5 Ocak, Türkiye'nin bağımsızlık mücadelesinde önemli bir yere sahiptir. Güney cephesinde Fransız işgaline karşı verilen destansı mücadelenin ardından Adana, 1922 yılında düşman işgalinden tamamen temizlendi. Bu zafer, Milli Mücadele'nin moral kaynağı oldu. Yakın tarihimizde ise İzmir Adliyesi önünde gerçekleştirilen terör saldırısı hafızalardaki yerini koruyor. Bomba yüklü araçla yapılan saldırıda, kahraman polis memuru Fethi Sekin'in mücadelesi olası bir faciayı önledi ancak saldırıda bir polis ve bir adliye çalışanı yaşamını yitirdi.
Siyasi arenada ise 1961 yılında Yassıada'da süren yargılamalarda 6-7 Eylül Olayları davası karara bağlandı. Dönemin Başbakanı Adnan Menderes ve Dışişleri Bakanı Fatin Rüştü Zorlu mahkûm edilirken, Fuad Köprülü tahliye edildi. Dünyada ise hukuk tarihinin en tartışmalı davalarından biri olan Dreyfus davası Fransa'da sonuçlandı ve Yüzbaşı Alfred Dreyfus hapse mahkûm edildi. Ayrıca, San Francisco'nun simgesi Golden Gate Köprüsü'nün inşasına 1933 yılında bugün başlandı.
Bilim, Sanat ve Siyasetteki Diğer Kırılma Noktaları
Tarihsel süreçte 5 Ocak günü, imparatorlukların kararlarından modern bilimin keşiflerine kadar geniş bir yelpazede gelişmelere sahne oldu.
- 1759 - ABD'nin kurucu başkanı George Washington, Martha Dandridge ile hayatını birleştirdi.
- 1809 - Osmanlı İmparatorluğu ile İngiltere arasındaki savaşı sonlandıran Kale-i Sultaniye Antlaşması imzalandı.
- 1889 - Alman fizikçi Martin Brendel, kutup ışıkları olarak bilinen auroraları ilk kez fotoğraflamayı başardı.
- 1919 - Almanya'da, ileride Nasyonal Sosyalist Alman İşçi Partisi'ne dönüşecek olan Alman İşçi Partisi kuruldu.
- 1921 - Milli Mücadele döneminde Çerkez Ethem ve kardeşleri, Yunan işgal kuvvetlerine sığındı.
- 1929 - Devletleştirme politikaları kapsamında Anadolu-Bağdat ve Mersin-Tarsus Demiryolları ile Haydarpaşa Garı devlet yönetimine geçti.
- 1930 - Sovyetler Birliği genelinde tarımda kolektivizasyon hareketi başlatıldı.
- 1968 - Çekoslovakya'da 'Prag Baharı' olarak adlandırılan reform dönemini başlatacak olan Alexander Dubček iktidara geldi.
- 1979 - DİSK'in çağrısıyla Türkiye genelinde 'Faşizmi Lanetleme Eylemi' adı altında 5 dakikalık iş bırakma eylemi yapıldı.
- 1981 - Türkiye'de 12 Eylül sonrası ilan edilen Atatürk Yılı, Devlet Başkanı Kenan Evren'in konuşmasıyla başladı.
- 1989 - ABD savaş uçakları, Libya'ya ait iki adet MiG-23 uçağını düşürdü.
- 1993 - ABD'de 1965 yılından sonra ilk kez idam cezası infaz edildi; seri katil Westley Allan Dodd asıldı.
- 1997 - Birinci Çeçen Savaşı sonrası Rus güçleri, Çeçenistan topraklarından çekildi.
- 2005 - Güneş sistemindeki bilinen en büyük cüce gezegen olan Eris keşfedildi.
- 2014 - Hindistan, kendi ürettiği kriyojenik motor teknolojisine sahip GSLV-D5 roketini uzaya fırlattı.
5 Ocak Tarihinde Doğan Ünlüler ve Tarihi Kişilikler
Bugün dünyaya gelenler arasında Nobel ödüllü yazarlardan, sinema dünyasının yıldızlarına kadar pek çok önemli isim bulunuyor:
- 1592 - Tac Mahal'i inşa ettiren Babür İmparatoru Şah Cihan.
- 1846 - Nobel Edebiyat Ödülü sahibi Alman felsefeci Rudolf Christoph Eucken.
- 1855 - Tıraş bıçağı sektörünün öncüsü Amerikalı mucit King Camp Gillette.
- 1876 - Modern Almanya'nın kurucularından Şansölye Konrad Adenauer.
- 1921 - 'Fizikçiler' oyunuyla tanınan İsviçreli yazar Friedrich Dürrenmatt.
- 1928 - Pakistan'ın eski Başbakanlarından Zülfikar Ali Butto.
- 1931 - Oscar ödüllü Amerikalı oyuncu Robert Duvall.
- 1932 - 'Gülün Adı' romanıyla tanınan İtalyan yazar ve dilbilimci Umberto Eco.
- 1935 - İran edebiyatının güçlü sesi, şair Füruğ Ferruhzad.
- 1938 - İspanya Kralı I. Juan Carlos.
- 1941 - Japon animasyon efsanesi ve yönetmen Hayao Miyazaki.
- 1946 - Oscar ödüllü Amerikalı aktris Diane Keaton.
- 1956 - Almanya Cumhurbaşkanı Frank-Walter Steinmeier.
- 1969 - Amerikalı rock müzisyeni Marilyn Manson.
- 1970 - 'Behzat Ç.' karakteriyle özdeşleşen Türk oyuncu Erdal Beşikçioğlu.
- 1975 - Amerikalı oyuncu ve yönetmen Bradley Cooper.
- 1986 - Hint sinemasının ünlü yıldızı Deepika Padukone.
- 1991 - Türk futbolcu Soner Aydoğdu.
- 1997 - Türk basketbolcu Egehan Arna.
- 1999 - Gezi Parkı olayları sırasında yaralanıp hayatını kaybeden Berkin Elvan.
5 Ocak Tarihinde Hayatını Kaybedenler
Tarihe yön veren liderlerden, sanat dünyasının unutulmaz isimlerine kadar 5 Ocak'ta aramızdan ayrılanlar:
- 1589 - Fransa Kraliçesi Catherine de' Medici.
- 1762 - Rus İmparatoriçesi Yelizaveta.
- 1922 - Antarktika kâşifi İrlandalı Ernest Shackleton.
- 1933 - ABD'nin 30. Başkanı Calvin Coolidge.
- 1975 - 'Bayrak Şairi' olarak bilinen Türk şair Arif Nihat Asya.
- 1976 - Olimpiyat şampiyonu Türk güreşçi Hamit Kaplan.
- 1981 - Nobel ödüllü Amerikalı kimyacı Harold Clayton Urey.
- 2014 - Portekiz futbolunun efsane ismi Eusébio.
- 2016 - Modern müziğin önemli bestecilerinden Pierre Boulez.
- 2018 - Türk tiyatrosunun ve sinemasının usta ismi Münir Özkul.
- 2018 - Türk mimar, gazeteci ve yazar Aydın Boysan.
- 2018 - Ay'a yürüyen astronotlardan John W. Young.
- 2021 - İngiliz milli futbolcu Colin Bell.
- 2024 - Brezilya futbolunun efsanesi Mário Zagallo.
- 2025 - Yunanistan eski Başbakanı Kostas Simitis.
