İran'da kötüleşen ekonomik koşulların tetiklediği ve iki haftadır devam eden ülke çapındaki protestolarda bilanço ağırlaşıyor. Reuters'a konuşan ve isminin açıklanmasını istemeyen İranlı bir yetkili, gösteriler sırasında güvenlik güçleri de dahil olmak üzere yaklaşık 2.000 kişinin hayatını kaybettiğini açıkladı. Bu açıklama, Tahran yönetiminin yoğun güvenlik baskısı altında geçen olaylardaki yüksek can kaybını ilk kez bu düzeyde kabul etmesi anlamına geliyor.
Yetkili, ölümlerden 'terörist' olarak nitelendirdiği grupları sorumlu tutarken, hayatını kaybedenlerin kimliklerine veya sivil-güvenlik gücü dağılımına dair detay vermedi. 28 Aralık'ta yerel para biriminin değer kaybı ve ekonomik zorluklar nedeniyle başlayan olaylar, son üç yılda İran'daki dini yönetime karşı en büyük iç meydan okuma olarak değerlendiriliyor.
Trump'tan Gümrük Vergisi Tehdidi, Almanya'dan 'Rejim Düşebilir' Çıkışı
Protestolar uluslararası arenada da tansiyonu yükseltti. ABD Başkanı Donald Trump, Pazartesi akşamı yaptığı açıklamada, İran ile iş yapan herhangi bir ülkeden ithal edilen ürünlere yüzde 25 gümrük vergisi getireceğini duyurdu. Trump ayrıca, İran'daki baskı politikasına yanıt olarak askeri harekat seçeneğinin de masada olduğunu belirterek, 'Hazır ve nazırız (locked and loaded)' ifadesini kullandı.
Almanya Başbakanı Friedrich Merz ise Salı günü yaptığı açıklamada, İran hükümetinin düşebileceği öngörüsünde bulundu. Merz, 'Bu rejimin son günlerine ve haftalarına tanıklık ettiğimizi varsayıyorum. Eğer iktidarı şiddet yoluyla korumak zorundalarsa, fiilen sona gelmişlerdir' dedi. İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi ise Merz'i 'çifte standartla' suçlayarak tepki gösterdi.
Tahran ve Washington Arasında 'Gizli' Diyalog
Sahadaki şiddetli çatışmalara ve karşılıklı tehditlere rağmen, Tahran ve Washington arasındaki diplomatik kanalların açık olduğu ortaya çıktı. İran Hükümet Sözcüsü Fatemeh Mohajerani, 'Diyalog kurmak görevimiz ve bunu kesinlikle yapacağız' derken; Beyaz Saray Sözcüsü Karoline Leavitt de diplomasinin Trump için her zaman 'ilk seçenek' olduğunu vurguladı. Leavitt, 'İran rejiminden kamuoyuna yapılan açıklamalar ile özelden gelen mesajlar oldukça farklı' diyerek arka kapı diplomasisine işaret etti.
Dışişleri Bakanı Erakçi de ABD Özel Temsilcisi Steve Witkoff ile iletişimlerinin protestolar öncesinde ve sırasında devam ettiğini doğruladı.
İnternet Kesintisi ve 10 Binden Fazla Gözaltı
İran'da bilgi akışı internet kesintileriyle engellenmeye çalışılsa da, sosyal medyaya yansıyan görüntülerde gece saatlerinde göstericiler ve güvenlik güçleri arasında silahlı çatışmalar yaşandığı, araçların ve binaların ateşe verildiği görülüyor. ABD merkezli insan hakları grubu HRANA, Pazartesi akşamı itibarıyla 10.721 kişinin tutuklandığını duyurdu. Muhalif gruplar ise gerçek ölüm sayısının, resmi yetkilinin açıkladığı 2.000 rakamının çok üzerinde olduğunu öne sürüyor.
