Takvim yaprakları 17 Ocak'ı gösterdiğinde, dünya tarihi hem bir imparatorluğun doğuşuna şahitlik etmiş hem de modern çağın en yıkıcı savaşlarından birinin başlangıcını görmüştür. Türkiye açısından ise bu tarih, hem siyasi hem de basın tarihinin dev çınarlarının devrildiği hüzünlü bir gün olarak hafızalara kazınmıştır. Osman Gazi'nin bir rüyayı devlete dönüştürdüğü günden, Mehmet Ali Birand'ın ekranlara veda ettiği ana; ringlerin efsanesi Muhammed Ali'nin dünyaya gözlerini açmasından, Körfez Savaşı'nın gökyüzünü aydınlatan bombalarına kadar 17 Ocak, tarihin en dolu ve en ağır günlerinden biridir.
Tarihin Dönüm Noktaları: Kuruluşlar ve Yıkımlar
17 Ocak 1299, dünya siyasi haritasını 600 yıl boyunca şekillendirecek olan Osmanlı İmparatorluğu'nun tarih sahnesine çıktığı gün olarak kabul edilir. Oğuzların Kayı boyuna mensup Osman Gazi, Söğüt ve Domaniç civarında, Selçuklu'nun gölgesinden sıyrılarak bağımsızlığını ilan etmiş ve üç kıtaya hükmedecek bir medeniyetin tohumlarını atmıştır. Bu olay, sadece Türk tarihi için değil, dünya tarihi için de bir milattır.
Yüzyıllar sonra, 1991 yılında dünya bambaşka bir gerçekle yüzleşti. 2. Körfez Savaşı, müttefik uçaklarının Irak ve Kuveyt'teki hedefleri vurmasıyla başladı. Televizyonlardan naklen izlenen ilk savaş olarak tarihe geçen bu harekatta, Irak'ın İsrail'e fırlattığı Scud füzeleri ve 'Çöl Fırtınası' harekatı, Ortadoğu'daki dengeleri kalıcı olarak değiştirdi.
Doğanın gücü ise 1995 yılında Japonya'da kendini gösterdi. Kobe şehrini vuran 7,2 büyüklüğündeki korkunç deprem, sadece 20 saniye sürmesine rağmen 6 binden fazla insanın hayatına mal oldu ve Japonya ekonomisinde derin yaralar açtı.
Türkiye'nin Hüzünlü 17 Ocak Günlüğü
Türkiye ve Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti için 17 Ocak, yeri doldurulamaz kayıpların yıl dönümüdür. 2012 yılında, ömrünü Kıbrıs davasına adayan, KKTC'nin Kurucu Cumhurbaşkanı Rauf Denktaş, on binlerin katıldığı, gözyaşlarının sel olduğu bir törenle Lefkoşa'da son yolculuğuna uğurlandı. Onun 'Toros' kod adıyla verdiği mücadele, Türk tarihinin altın sayfalarında yerini aldı.
Tam bir yıl sonra, 2013'te ise Türkiye basını en renkli, en cesur ve en sevilen simalarından birini kaybetti. '32. Gün' programıyla hafızalara kazınan, gazeteciliğin duayen ismi Mehmet Ali Birand, tedavi gördüğü hastanede hayata veda etti. Onun vefatı, Türk medyasında bir devrin sonu oldu. Ayrıca Türk siyasetinin 'Karaoğlan'ı Bülent Ecevit'in yol arkadaşı ve eşi, Demokratik Sol Parti'nin kurucusu Rahşan Ecevit de 2020 yılının 17 Ocak günü aramızdan ayrıldı.
Kültür, Sanat ve Sporda Unutulmaz Anlar
17 Ocak, aynı zamanda kültür ve sanat dünyası için de 'ilk'lerin günüdür. Miguel de Cervantes'in modern romanın öncüsü kabul edilen eseri Don Kişot, 1605 yılında bugün yayımlandı. Spor dünyasında ise bir efsane doğdu. 1942 yılında, ringlerdeki dansıyla rakiplerini, duruşuyla dünyayı etkileyen Muhammed Ali (Cassius Clay) dünyaya geldi.
17 Ocak Tarihinde Meydana Gelen Olaylar
Tarihsel süreçte imparatorluklardan modern teknolojiye, doğal afetlerden siyasi krizlere kadar bugün yaşanan gelişmelerin eksiksiz listesi şöyledir:
- MÖ 38 - Roma İmparatoru Octavius, eşi Scribonia'dan boşanarak Livia Drusilla ile evlendi. Bu olay, İkinci Triumvirlik ile Sextus Pompeius arasındaki barışın bozulmasına neden oldu.
- 1299 - Osmanlı İmparatorluğu kuruldu. Osman Gazi, Söğüt ve Domaniç bölgesinde bağımsızlığını ilan etti.
- 1377 - XI. Gregorius, Papalık makamını Avignon'dan tekrar Roma'ya taşıdı.
- 1595 - Fransa Kralı IV. Henri, İspanya'ya savaş ilan etti.
- 1605 - Cervantes'in dünyaca ünlü eseri Don Kişot ilk kez yayımlandı.
- 1685 - Viyana'da ilk kafe, Johannes Diodato tarafından hizmete açıldı.
- 1773 - Ünlü kaşif James Cook, Antarktik Dairesine doğru gerçekleştirdiği ilk seferine çıktı.
- 1819 - Güney Amerika'nın kurtarıcısı Simón Bolívar, Kolombiya Cumhuriyeti'ni ilan etti.
- 1851 - İstanbul'un deniz ulaşımında devrim yaratan Şirket-i Hayriye kuruldu.
- 1852 - Birleşik Krallık, Sand River Antlaşması ile Güney Afrika'daki Boer kolonilerinin bağımsızlığını tanıdı.
- 1875 - Dünyanın en eski ikinci metrosu olan Tünel (Karaköy-Beyoğlu), İstanbul'da işletmeye açıldı.
- 1904 - Anton Çehov'un klasikleşen eseri Vişne Bahçesi, Moskova Sanat Tiyatrosu'nda ilk kez sahnelendi.
- 1909 - Türk futbolunun ezeli rekabeti başladı: Fenerbahçe ile Galatasaray ilk kez karşılaştı. Maçı Galatasaray 2-0 kazandı.
- 1917 - ABD, stratejik öneme sahip Virgin Adaları'nı Danimarka'dan 25 milyon dolar karşılığında satın aldı.
- 1920 - ABD'de 'Volstead Act'ın yürürlüğe girmesiyle ünlü alkol yasağı dönemi başladı.
- 1923 - Mustafa Kemal Paşa, İzmit'te düzenlediği ve devrimlerin ipuçlarını verdiği tarihi basın toplantısını sabaha karşı tamamladı.
- 1929 - Çizgi roman dünyasının sevilen kahramanı Temel Reis (Popeye), Elzie Crisler Segar tarafından yaratılarak ilk kez yayımlandı.
- 1944 - II. Dünya Savaşı'nın en kanlı cephelerinden biri olan Monte Cassino Savaşı başladı.
- 1945 - Sovyet ve Polonya birlikleri, Nazi işgalindeki Varşova'ya girdi.
- 1946 - BM Güvenlik Konseyi, kuruluşunun ardından ilk toplantısını gerçekleştirdi.
- 1955 - Nükleer enerjiyle çalışan ilk denizaltı USS Nautilus (SSN-571) suya indirildi.
- 1960 - İstanbul Fatih Külliyesi'nde Yahya Kemal Müzesi ziyarete açıldı.
- 1961 - Kongo'nun bağımsızlık lideri ve Başbakanı Patrice Lumumba katledildi.
- 1964 - Londra Konferansı'nda konuşan Rauf Denktaş, federal bir çözüm olmazsa Kıbrıs Türklerinin ayrı bir hükümet kuracağını açıkladı.
- 1966 - İspanya üzerinde ABD'ye ait bir B-52 uçağı ile tanker uçağı çarpıştı; dört hidrojen bombası Palomares köyüne düştü (Palomares Olayı).
- 1971 - ODTÜ Rektörü Erdal İnönü'nün evinin önüne dinamit atıldı.
- 1973 - Ferdinand Marcos, Filipinler'in 'ömür boyu' başkanı ilan edildi.
- 1974 - Türkiye doğasında acı bir kayıp: Resmî kayıtlara göre son Anadolu parsı öldürüldü.
- 1984 - TBMM'de Yerel Seçim Yasası kabul edildi. Aynı gün Banker Kastelli (Abidin Cevher Özden) dolandırıcılık davasından beraat etti.
- 1987 - Bülent Ecevit, siyasi yasaklı olduğu dönemde Siyasi Partiler Kanunu'na muhalefetten hapis cezasına çarptırıldı.
- 1990 - Yazar Aziz Nesin, kendisine 'vatan haini' diyen Cumhurbaşkanı Kenan Evren'e tazminat davası açtı.
- 1991 - 2. Körfez Savaşı başladı. Müttefik güçler Irak'ı bombalarken, Irak İsrail'e Scud füzeleriyle karşılık verdi.
- 1991 - Norveç Kralı V. Olav'ın ölümü üzerine oğlu V. Harald tahta çıktı.
- 1992 - İrlanda Cumhuriyet Ordusu (IRA), Kuzey İrlanda'da düzenlediği bombalı saldırıda 7 işçiyi öldürdü.
- 1994 - ABD'nin Güney Kaliforniya bölgesinde 6,7 büyüklüğünde deprem meydana geldi; 61 kişi öldü.
- 1994 - Türkiye'nin ilk uydusu Türksat 1A'yı taşıyacak füzenin arızalanması üzerine fırlatma ertelendi.
- 1995 - Japonya'nın Osaka-Kobe bölgesinde meydana gelen 7,2'lik depremde 6 binden fazla insan yaşamını yitirdi.
- 1995 - Avrupa Parlamentosu, Saharov Ödülü'nü cezaevindeki Leyla Zana'ya verdi.
- 2000 - İstanbul Beykoz'da bir villaya düzenlenen operasyonda Hizbullah lideri Hüseyin Velioğlu ölü ele geçirildi; örgütün mezar evleri ortaya çıktı.
- 2002 - Demokratik Kongo Cumhuriyeti'ndeki Nyiragongo Yanardağı patladı, yüz binlerce kişi evsiz kaldı.
- 2006 - Adalet Bakanlığı, Mehmet Ali Ağca'nın tahliyesine itiraz ederek dosyayı Yargıtay'a taşıdı.
- 2007 - Kıyamet Günü Saati, Kuzey Kore'nin nükleer denemeleri nedeniyle 11.55'e ayarlandı.
- 2012 - KKTC Kurucu Cumhurbaşkanı Rauf Denktaş, on binlerin katıldığı devlet töreniyle Lefkoşa'da toprağa verildi.
17 Ocak Tarihinde Doğan Ünlüler
Bugün dünyaya gelenler arasında bilim insanlarından, sanat ve spor dünyasının efsanelerine kadar geniş bir yelpaze bulunmaktadır.
- 1501 - Alman botanikçi Leonhart Fuchs.
- 1706 - ABD'nin kurucu babalarından, bilim insanı ve diplomat Benjamin Franklin.
- 1863 - İngiliz politikacı ve Başbakan David Lloyd George.
- 1863 - Rus tiyatrosunun efsane ismi ve kuramcı Konstantin Stanislavski.
- 1899 - Dünyanın en ünlü gangsteri Al Capone.
- 1922 - Amerikalı efsanevi oyuncu ve komedyen Betty White.
- 1925 - Türk iş dünyasının önemli ismi, Yaşar Holding'in kurucusu Selçuk Yaşar.
- 1931 - 'Darth Vader'ın sesi, usta oyuncu James Earl Jones.
- 1933 - İtalyan asıllı Fransız şarkıcı ve oyuncu Dalida.
- 1937 - Ünlü Fransız filozof Alain Badiou.
- 1940 - 'Bizimkiler' dizisinin senaristi Umur Bugay.
- 1942 - Boks dünyasının efsanesi, 'Kelebek gibi uçarım, arı gibi sokarım' sözünün sahibi Muhammed Ali.
- 1949 - Amerikalı komedyen Andy Kaufman.
- 1956 - Türk siyasetçi ve eski bakan Faruk Çelik.
- 1959 - Türk tiyatro ve sinema oyuncusu Müfit Kayacan.
- 1962 - Mimikleriyle sinema tarihine geçen komedyen Jim Carrey.
- 1964 - Eski ABD First Lady'si ve avukat Michelle Obama.
- 1969 - Elektronik dans müziğinin öncüsü Hollandalı DJ Tiësto.
- 1969 - Ünlü Türk şarkıcı Tarık Mengüç.
- 1970 - Dünyaca ünlü piyanist ve bestecimiz Fazıl Say.
- 1980 - Amerikalı oyuncu ve şarkıcı Zooey Deschanel.
- 1982 - NBA yıldızı Dwyane Wade.
- 1984 - İskoç DJ ve prodüktör Calvin Harris.
17 Ocak Tarihinde Hayatını Kaybedenler
Tarihe yön veren liderlerden, düşünürlere ve sanatçılara kadar 17 Ocak'ta aramızdan ayrılanlar...
- 395 - Roma İmparatorluğu'nu son kez bir arada yöneten imparator I. Theodosius.
- 1468 - Arnavutların ulusal kahramanı İskender Bey.
- 1598 - Rus Çarı I. Fyodor.
- 1893 - ABD'nin 19. Başkanı Rutherford B. Hayes.
- 1932 - Türk Kurtuluş Savaşı komutanlarından Ahmet Derviş.
- 1944 - Türk tiyatrosunun emektarı Sait Köknar.
- 1954 - Türk edebiyat tarihçisi ve yazar İsmail Habib Sevük.
- 1957 - Menemen'deki Kubilay Anıtı'nı yapan heykeltıraş Ratip Aşir Acudoğlu.
- 1961 - Kongo'nun bağımsızlık sembolü ve ilk Başbakanı Patrice Lumumba.
- 1984 - Kıbrıs Türk halkının varoluş mücadelesi lideri Dr. Fazıl Küçük. (Not: Fazıl Küçük'ün vefatı 15 Ocak'tır, listedeki 17 Ocak tarihi tören veya defin ile ilgili olabilir, ancak resmi ölüm tarihi 15 Ocak'tır). Düzeltme: Dr. Fazıl Küçük 15 Ocak 1984'te vefat etmiştir.
- 1998 - Grup Vitamin'in solisti, yetenekli müzisyen Gökhan Semiz.
- 2000 - Hizbullah lideri Hüseyin Velioğlu.
- 2008 - Satranç tahtasının dahi ve hırçın çocuğu Bobby Fischer.
- 2013 - Türk basınının güler yüzü, usta gazeteci Mehmet Ali Birand.
- 2015 - Mısır sinemasının 'Hanımefendi' lakaplı yıldızı Fatin Hamama.
- 2019 - 'Hello, Dolly!' müzikaliyle tanınan efsanevi oyuncu Carol Channing.
- 2020 - Demokratik Sol Parti'nin (DSP) kurucusu ve ilk başkanı Rahşan Ecevit.
- 2023 - İtalyan sinemasının efsanevi aktrisi Gina Lollobrigida.
